Sepsa co to jest? Przyczyny, objawy, leczenie i rokowania

Każdy z nas przechodził kiedyś infekcję – gorączkę, dreszcze, ogólne rozbicie. W większości przypadków organizm radzi sobie sam. Ale czasami układ odpornościowy reaguje tak gwałtownie, że zaczyna niszczyć własne tkanki.

Roczna liczba zachorowań na sepsę na świecie: 49 milionów (WHO) ·
Liczba zgonów rocznie z powodu sepsy: 11 milionów ·
Sepsa nie jest chorobą zakaźną: To reakcja organizmu na zakażenie ·
Śmiertelność przy wstrząsie septycznym: 30–50%

Te cztery kategorie układają się w obraz, który pomoże Ci szybko ocenić, co wiemy na pewno, a co pozostaje niewyjaśnione w przypadku sepsy.

Pięć wierszy, jedna konkluzja: im szybciej zostanie podjęte leczenie, tym większa szansa na przeżycie.

Czym jest sepsa?

Definicja medyczna

Sepsa to zagrażająca życiu dysfunkcja narządowa spowodowana zaburzoną regulacją odpowiedzi organizmu na zakażenie – tak brzmi aktualna definicja według międzynarodowego konsensusu Sepsis-3 (Medycyna Praktyczna (portal medyczny)). Nie jest to choroba zakaźna ani samodzielne schorzenie, lecz zespół objawów wywołany nadmierną reakcją układu odpornościowego. Nieleczona sepsa może prowadzić do zgonu (Diagnostyka Pacjent (laboratoria medyczne)).

Różnica między sepsą a posocznicą

W języku potocznym terminy „sepsa” i „posocznica” bywają używane zamiennie, ale medycznie to nie to samo. Posocznica (bakteriemia) oznacza obecność bakterii we krwi, podczas gdy sepsa to ogólnoustrojowa reakcja zapalna, która może, ale nie musi wynikać z posocznicy (Świat Leku (magazyn farmaceutyczny)). Kluczowe: sepsa może rozwinąć się także przy zakażeniach wirusowych i grzybiczych.

Implikacja: rozróżnienie między sepsą a posocznicą ma znaczenie dla doboru antybiotyków i strategii leczenia.

Od czego robi się sepsa?

Sepsa najczęściej rozwija się jako powikłanie silnego zakażenia u znacząco osłabionego pacjenta (Diagnostyka Pacjent (laboratoria medyczne)). Źródłem mogą być niemal wszystkie narządy.

Najczęstsze patogeny

• Bakterie – odpowiedzialne za większość przypadków; głównie E. coli, gronkowce i paciorkowce (Diagnostyka Pacjent (laboratoria medyczne))
• Wirusy – np. grypa, SARS-CoV-2 (Świat Leku (magazyn farmaceutyczny))
• Grzyby i pasożyty – rzadziej, ale częściej u osób z obniżoną odpornością (Świat Leku (magazyn farmaceutyczny))

Źródła infekcji

• Zapalenie płuc – najczęstsze ognisko pierwotne
• Zakażenia układu moczowego – zwłaszcza u seniorów i kobiet w ciąży (Apteka Rosa (apteka internetowa))
• Zakażenia skóry i tkanek miękkich – rany, oparzenia, odleżyny
• Stany pooperacyjne i cewniki naczyniowe (Świat Leku (magazyn farmaceutyczny))

Związek przyczynowy jest prosty: im więcej patogenów i im słabsza odporność, tym większe ryzyko nadmiernej reakcji zapalnej.

Jak zaczyna się sepsa?

Wczesne rozpoznanie to klucz do przeżycia. Pierwsze objawy bywają mylące, bo przypominają zwykłe przeziębienie.

Wczesne objawy

• Gorączka powyżej 38,3°C lub spadek temperatury poniżej 36,0°C (Diagnostyka Pacjent (laboratoria medyczne))
• Przyspieszone tętno i oddech
• Dreszcze, nudności, bóle mięśni i stawów (Diagnostyka Pacjent (laboratoria medyczne))
• Ogólne pogorszenie samopoczucia, uczucie rozbicia

Kryteria qSOFA

Lekarze stosują prostą skalę qSOFA, która pozwala szybko ocenić ryzyko sepsy. Występowanie dwóch z trzech objawów oznacza wysokie ryzyko:

• Zaburzenia świadomości (dezorientacja, senność)
• Częstość oddechów >22/min
• Ciśnienie skurczowe ≤100 mmHg (Medycyna Praktyczna (portal medyczny))

Mechanizm: sepsa to burza zapalna – organizm zalewa własne tkanki mediatorami stanu zapalnego, co prowadzi do niewydolności narządów.

Czy sepsa jest uleczalna?

Tak, pod warunkiem szybkiego wdrożenia leczenia. Każda godzina zwłoki zwiększa ryzyko zgonu.

Podstawy leczenia

• Antybiotyki dożylne – podawane natychmiast po pobraniu posiewów (Diagnostyka Pacjent (laboratoria medyczne))
• Płyny dożylne – stabilizacja ciśnienia i perfuzji narządów (Medycyna Praktyczna (portal medyczny))
• Tlen i wentylacja mechaniczna w razie potrzeby
• Wsparcie narządów: dializa, leki obkurczające naczynia

Antybiotykoterapia

Wybór antybiotyku zależy od podejrzewanego patogenu i ogniska zakażenia. W ciężkich przypadkach stosuje się terapię skojarzoną (Świat Leku (magazyn farmaceutyczny)). Wstrząs septyczny wymaga intensywnej opieki – śmiertelność sięga wtedy 30–50%.

Dla pacjenta oznacza to, że sepsę można wyleczyć, ale tylko wtedy, gdy trafi do szpitala na czas.

Kogo atakuje sepsa?

Sepsa może dotknąć każdego, ale niektóre grupy są szczególnie narażone.

Osoby najbardziej narażone

• Seniorzy (>65 lat) – ich układ odpornościowy słabnie z wiekiem (Apteka Rosa (apteka internetowa))
• Noworodki i niemowlęta – niedojrzały układ immunologiczny
• Kobiety w ciąży – zmiany hormonalne i fizjologiczne zwiększają podatność (Ministerstwo Zdrowia (serwis rządowy))
• Osoby z chorobami przewlekłymi: cukrzyca, nowotwory, HIV, choroby nerek
• Pacjenci po przeszczepach, przyjmujący leki immunosupresyjne

Sepsa w starzejących się populacjach

Według danych demograficznych liczba osób powyżej 65. roku życia rośnie, co przekłada się na większą zapadalność na sepsę. W Polsce seniorzy stanowią około 60% wszystkich przypadków wymagających hospitalizacji z powodu sepsy (Diagnostyka Pacjent (laboratoria medyczne)).

Konsekwencja: sepsa to nie tylko problem pacjentów w stanie krytycznym – to zagrożenie, które czyha na każdego z obniżoną odpornością.

Głosy ekspertów

„Sepsa wymaga natychmiastowej interwencji. Każda godzina zwłoki w podaniu antybiotyków zwiększa ryzyko zgonu o około 8%.”

– dr n. med. Iwona Kozak-Michałowska, specjalistka diagnostyki laboratoryjnej (Synevo)

„Sepsa nie jest zaraźliwa – nie przenosi się z człowieka na człowieka. Zaraźliwe mogą być jednak infekcje, które do niej prowadzą.”

– Ministerstwo Zdrowia (serwis pacjent.gov.pl)

Eksperci są zgodni: edukacja na temat wczesnych objawów i szybkie działanie to najskuteczniejsza broń przeciwko sepsie.

Sepsa zabija co roku 11 milionów ludzi na świecie – więcej niż rak piersi i rak prostaty razem wzięte. Dla polskiego pacjenta i jego rodziny wniosek jest jeden: jeśli po infekcji pojawiają się dreszcze, dezorientacja lub przyspieszony oddech, nie wolno czekać. Zadzwonić po pogotowie albo natychmiast udać się na SOR – to może uratować życie.

Najczęściej zadawane pytania